หลายคนอาจเข้าใจว่า หาก Pressure Gauge ยังมีเข็มขยับและสามารถอ่านค่าแรงดันได้ แสดงว่าเกจยังทำงานเป็นปกติ แต่ในงานอุตสาหกรรม การอ่านค่าได้ไม่ได้หมายความว่าค่าที่แสดงจะอยู่ในเกณฑ์ความถูกต้องเสมอไป
เมื่อทดลองเปรียบเทียบ Pressure Gauge กับ Master Gauge หรือ Reference Gauge แล้วพบว่าค่าแตกต่างกัน สิ่งที่ควรตรวจสอบคือ ความคลาดเคลื่อนของเครื่องมือ สภาพแวดล้อม วิธีติดตั้ง และขั้นตอนการตรวจสอบ
การ Calibration คือกระบวนการเปรียบเทียบค่าที่เครื่องมือวัดแสดงกับมาตรฐานที่มีความถูกต้องเหมาะสม เพื่อประเมินความคลาดเคลื่อนของเครื่องมือ โดยความแม่นยำที่ต้องการขึ้นอยู่กับลักษณะงานและข้อกำหนดของกระบวนการ
Master Gauge คืออะไร และใช้ทำอะไร?
Master Gauge หรือ Reference Gauge คือเกจมาตรฐานที่ใช้เป็นค่าอ้างอิงในการตรวจสอบหรือสอบเทียบ Pressure Gauge ตัวที่ต้องการทดสอบ
เมื่อต้องการตรวจสอบ สามารถสร้างแรงดันเดียวกันเข้าสู่เกจทั้งสองตัว แล้วเปรียบเทียบค่าที่แสดง เช่น
แรงดันอ้างอิงจาก Master Gauge = 2.00 bar
Pressure Gauge ที่ทดสอบ = 2.08 bar
ส่วนต่างที่เกิดขึ้นจึงต้องนำไปพิจารณาร่วมกับ Accuracy Class, ช่วงการวัด และเกณฑ์ยอมรับของงาน ไม่ควรตัดสินจากตัวเลขต่างกันเพียงอย่างเดียว
สำหรับการตรวจสอบที่ต้องการความน่าเชื่อถือ อุปกรณ์มาตรฐานควรมีความถูกต้องดีกว่าเครื่องมือที่นำมาทดสอบอย่างเพียงพอ โดยแนวทางหนึ่งที่ใช้กันคืออัตราส่วนความสามารถในการวัดประมาณ 4:1 ขึ้นไป ทั้งนี้ต้องพิจารณาข้อกำหนดของวิธีสอบเทียบและมาตรฐานที่เกี่ยวข้องด้วย
5 สาเหตุที่ Pressure Gauge อ่านค่าได้ แต่ไม่ตรงกับ Master Gauge
1. กลไกภายในเกิดการ Drift
Pressure Gauge แบบเข็มเป็นเครื่องมือที่มีกลไกเชิงกล เมื่อใช้งานเป็นระยะเวลานาน ชิ้นส่วนภายในอาจเกิดการเปลี่ยนแปลงจากการใช้งาน ทำให้ค่าที่แสดงค่อย ๆ เบี่ยงเบนจากค่าที่ควรเป็น
อาการอาจสังเกตได้จาก
- ค่าไม่ตรงกับเกจอ้างอิง
- เข็มคืนศูนย์ไม่สนิท
- ค่าแตกต่างกันมากขึ้นเมื่อใช้งานต่อเนื่อง
- ค่าในจุดเดียวกันไม่แสดงซ้ำในลักษณะเดิม
Pressure Gauge สามารถสูญเสียความถูกต้องจากการสึกหรอ สภาพแวดล้อม และความเค้นทางกลเมื่อใช้งานไปตามเวลา จึงควรมีการตรวจสอบความถูกต้องตามความเหมาะสมของงาน
2. มีแรงสั่นสะเทือนหรือแรงกระแทกจากระบบ
หากติดตั้งเกจในบริเวณที่มี Vibration, Pulsation หรือ Pressure Spike สูง กลไกภายในอาจได้รับผลกระทบและทำให้การอ่านค่าไม่เสถียรหรือเกิดความคลาดเคลื่อนได้
ตัวอย่างจุดที่ควรระวัง ได้แก่
- ใกล้ปั๊ม
- ใกล้คอมเพรสเซอร์
- ระบบที่มีแรงดันกระชาก
- ท่อที่มีการสั่นสะเทือน
- จุดที่มีการเปิด–ปิดวาล์วบ่อย
ดังนั้น หากพบค่าแตกต่างจาก Master Gauge ควรพิจารณาสภาพหน้างานควบคู่ไปกับตัวเกจ ไม่ใช่ตรวจเฉพาะหน้าปัดเพียงอย่างเดียว
3. อุณหภูมิของระบบมีผลต่อการวัด
Pressure Gauge แต่ละรุ่นมีข้อจำกัดด้านสภาพแวดล้อมและอุณหภูมิ หากใช้งานนอกเงื่อนไขที่ผู้ผลิตกำหนด อาจทำให้เกิดความคลาดเคลื่อนหรืออายุการใช้งานลดลงได้
โดยเฉพาะงานที่เกี่ยวข้องกับ
- Steam
- น้ำร้อน
- ก๊าซอุณหภูมิสูง
- กระบวนการผลิตที่มีอุณหภูมิเปลี่ยนแปลงมาก
ควรตรวจสอบ Temperature Rating ของ Pressure Gauge ก่อนนำไปใช้งาน
4. Pressure Gauge ถูกใช้งานใกล้หรือเกินช่วงการวัด
การเลือกช่วงแรงดันไม่เหมาะสมอาจทำให้เครื่องมือทำงานหนักและเกิดความเสียหายหรือความคลาดเคลื่อนก่อนเวลาได้
ตัวอย่างเช่น ระบบมีแรงดันใช้งานสูงสุดใกล้กับ Full Scale ของเกจมากเกินไป จึงควรเลือกช่วงการวัดให้เหมาะกับแรงดันใช้งานจริงและข้อกำหนดของผู้ผลิต
การเลือก Range ที่เหมาะสมยังช่วยให้สามารถอ่านค่าบนหน้าปัดได้ชัดเจน ขณะที่การเลือก Range สูงเกินไปก็อาจทำให้ความละเอียดในการอ่านค่าลดลง
5. วิธีตรวจสอบหรือ Calibration ไม่เหมาะสม
การเปรียบเทียบ Pressure Gauge กับ Master Gauge ต้องควบคุมวิธีทดสอบให้เหมาะสม
โดยทั่วไปควรตรวจสอบเรื่องสำคัญ เช่น
Pressure Source → Connection → Stability → Reference → Reading
ก่อนอ่านค่า ควรรอให้แรงดันมีความเสถียร เพราะหากแรงดันยังไม่นิ่ง ค่าที่อ่านจากเกจทั้งสองตัวอาจแตกต่างกันได้
Fluke แนะนำให้แยกเกจออกจากกระบวนการ เชื่อมต่อเข้ากับ Calibrator หรือ Reference Gauge และรอให้แรงดันคงที่ก่อนเปรียบเทียบค่า
แล้วค่าต่างเท่าไรถึงถือว่า “ผิด”?
คำตอบคือ ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้ได้กับ Pressure Gauge ทุกตัว
ต้องดูอย่างน้อย 3 เรื่อง ได้แก่
1. Accuracy Class
เช่น ±1.0% ของ Span หรือค่าความถูกต้องตาม Specification ของรุ่นนั้น
2. Pressure Range
ต้องทราบ Full Scale ของเกจ เช่น
0–10 bar
หากกำหนด Accuracy = ±1% FS
ความคลาดเคลื่อนที่อนุญาตตามสเปกแบบนี้จะเท่ากับ
±0.10 bar
ดังนั้นต้องระบุให้ชัดว่าค่าความถูกต้องคิดจาก Full Span, Reading หรือเกณฑ์เฉพาะของมาตรฐาน/ผู้ผลิต เพราะแต่ละ Specification อาจแตกต่างกัน
3. Acceptance Criteria ของหน้างาน
งานทั่วไปกับงานที่ต้องควบคุมกระบวนการอย่างเข้มงวดอาจมีเกณฑ์ยอมรับต่างกัน ดังนั้นการเห็นค่าต่างกันจาก Master Gauge ไม่ควรสรุปทันทีว่า Pressure Gauge “เสีย”
วิธีตรวจสอบ Pressure Gauge เมื่อค่าไม่ตรงกับ Master Gauge
สามารถใช้ขั้นตอนเบื้องต้นดังนี้
ขั้นตอนที่ 1 — ตรวจสอบสภาพภายนอก
ดูหน้าปัด เข็ม จุดเชื่อมต่อ และสภาพตัวเรือนว่ามีความเสียหายหรือไม่
ขั้นตอนที่ 2 — ตรวจสอบ Zero
เมื่อไม่มีแรงดัน เข็มควรกลับมาอยู่ในตำแหน่งศูนย์ตามข้อกำหนดของรุ่น
ขั้นตอนที่ 3 — ตรวจสอบ Connection
ตรวจสอบข้อต่อและระบบว่ามีการรั่วซึมหรือมีปัญหาที่จุดเชื่อมต่อหรือไม่
ขั้นตอนที่ 4 — สร้างแรงดันที่จุดทดสอบ
สร้างแรงดันอย่างเหมาะสมและรอให้ค่าคงที่
ขั้นตอนที่ 5 — เปรียบเทียบกับ Master Gauge
บันทึกค่าของ Pressure Gauge และค่าของ Reference/Master Gauge ในแต่ละ Test Point
ขั้นตอนที่ 6 — ประเมิน Error
นำค่าที่แตกต่างไปเปรียบเทียบกับ Accuracy และ Acceptance Criteria
ขั้นตอนที่ 7 — Calibration หรือเปลี่ยนเครื่องมือ
หากยังอยู่ในสภาพที่สามารถปรับตั้งหรือสอบเทียบได้ อาจดำเนินการตามวิธีของผู้ผลิตและมาตรฐานที่เกี่ยวข้อง หากไม่สามารถทำให้กลับมาอยู่ในเกณฑ์ได้ อาจต้องพิจารณาเปลี่ยนใหม่
แนวทางการทดสอบของ Fluke ระบุให้เชื่อมต่อเกจที่ต้องการตรวจสอบกับ Calibrator หรือ Reference Gauge และรอให้ระบบมีความเสถียรก่อนทำการเปรียบเทียบค่า
Calibration สำคัญอย่างไรกับ Pressure Gauge?
Calibration ช่วยให้ผู้ใช้งานทราบว่า ค่าที่ Pressure Gauge แสดงมีความคลาดเคลื่อนจากมาตรฐานมากน้อยเพียงใด
สิ่งสำคัญคือ Calibration ไม่ได้หมายความเพียงว่า “ปรับเข็มให้ตรง” เท่านั้น แต่เป็นกระบวนการตรวจสอบและประเมินผลการวัดตามวิธีและเกณฑ์ที่กำหนด
สำหรับระบบที่ต้องควบคุมคุณภาพ ควรมีการจัดการประวัติ Calibration และกำหนดรอบการตรวจสอบตามลักษณะการใช้งาน ความเสถียร และสภาพแวดล้อม แทนการกำหนดช่วงเวลาเดียวกันสำหรับเครื่องมือทุกตัว
FAQ: คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ Pressure Gauge และ Master Gauge
1. Pressure Gauge อ่านได้ แต่ค่าต่างจาก Master Gauge เกิดจากอะไร?
อาจเกิดจาก Drift ของกลไกภายใน การสึกหรอ แรงสั่นสะเทือน อุณหภูมิ การติดตั้ง หรือขั้นตอนการตรวจสอบที่ไม่เหมาะสม ควรตรวจสอบร่วมกับ Specification ของเครื่องมือ
2. Master Gauge กับ Pressure Gauge ต่างกันอย่างไร?
Master Gauge ใช้เป็นอุปกรณ์อ้างอิงในการตรวจสอบ ส่วน Pressure Gauge ที่นำไปใช้งานมีหน้าที่แสดงแรงดันของกระบวนการ โดย Master Gauge ต้องมีความถูกต้องเหมาะสมสำหรับงานตรวจสอบ
3. Pressure Gauge ควรสอบเทียบบ่อยแค่ไหน?
ไม่มีช่วงเวลาสากลที่เหมาะกับทุกงาน ควรกำหนดจากความสำคัญของกระบวนการ ความถี่ในการใช้งาน สภาพแวดล้อม และข้อมูลประวัติการ Calibration ของเครื่องมือ
4. Pressure Gauge ค่าคลาดเคลื่อนสามารถปรับได้หรือไม่?
บางรุ่นสามารถปรับ Zero, Span หรือส่วนอื่นตามวิธีของผู้ผลิตได้ แต่ควรดำเนินการโดยผู้มีความรู้และใช้วิธีสอบเทียบที่เหมาะสม เพราะการปรับโดยไม่มีขั้นตอนควบคุมอาจทำให้ค่าคลาดเคลื่อนมากขึ้น
สอบถามข้อมูลเพิ่มเติม / ขอใบเสนอราคา: [เบอร์ติดต่อ : 089-612-8998 / 095-369-5694 / Line : @pinpointt / www.pinpointinstrument.co.th /https://pressuregaugethai.com // https://lin.ee/yuGLlkN
ดูรายละเอียดสินค้าเพิ่มเติมได้ที่ Pinpoint Instrument สินค้า valve วาล์วและเครื่องมือวัด
Facebook Fanpage : ขายวาล์ว และเครื่องมือวัด ขายเกจวัดแรงดันและโฟลมิเตอร์ Pinpoint Instrument